Oğuzhan Akay ile Yaratıcılık, Cesaret ve Reklamcılığın Geleceği

Oğuzhan Akay ile Yaratıcılık, Cesaret ve Reklamcılığın Geleceği
Hemen Paylaş

Google aramalarınızda Pazarlama İletişimi’ni daha sık görmek için kaynaklarınıza ekleyin.

1982’den bu yana reklamcılık dünyasının geçirdiği dönüşümlere tanıklık eden reklamcı, radyo ve televizyon yapımcısı, şair, deneme yazarı ve öykücü Oğuzhan Akay, “2027’ye Bakış” röportaj serimizin konuğu oldu. Yapay zekânın yaratıcılık üzerindeki etkisinden reklamveren–ajans ilişkilerine, özgün fikirlerin giderek azalan değerinden sektörün genç yetenekler için değişen konumuna kadar pek çok başlığı ele aldığımız söyleşide Akay, yıllara dayanan deneyiminden hareketle Türk reklamcılığının bugününü ve geleceğini değerlendirdi. Reklamcılığın yapısal sorunlarını, yaratıcı düşüncenin önemini ve değişen dünyada sektörü bekleyen fırsatları konuştuğumuz bu röportaj, 2027’ye yaklaşırken reklamcılığın geleceğine farklı bir perspektif sunuyor.

1982’den bu yana reklamcılığın pek çok dönüşümüne tanıklık ettiniz. Daha önce “Mecralar değişiyor, tutumlar ise aynı” demiştiniz. Sizce 2027’ye yaklaşırken reklamcılığın hâlâ çözemediği en temel sorun ne?

90’lı yılların başlarında bilgisayarların sektöre girmesi, internet ve bilgisayar programları, işin üretim ve yaratım sürecini değiştirdi. Çok hızlandırdı. Eskiden on günde yapılan işler bir günde yapılmaya, on kişinin yaptığı iş iki kişiyle yapılmaya başladı.

Ama ajanslar ben şu programları kullanıyorum falan demiyordu. Şimdi yapay zeka kullandım deniyor. Başka bir iş tanımı gelişiyor. Aletle, araçla, ajanlarla övünmekse “creative” kökenli biri olarak tuhafıma gidiyor. Ben sektöre 11 ajansın katıldığı bir banka konkurunda, işi alan kampanyayı kazanan bir yazar olarak girdim. Yani kazanınca işe alındım. Kazanan iş de mecraya çıktı.

Bu bir ilktir belki de tektir. Herkesin yaratıcı olduğunu söylediği bir sektörde kendimi hızlı yaratıcı olarak konumladım.

Farkım buydu ve bu olacaktı. Hız şu anda daha da geçerli. Teknoloji hızıma ayak uydurdu diyebilirim☺

Şimdilerde işe, daha uygun bütçelerle mecrada yer vermek, tek merkezden yapım sürecini yönetmek, video yapmak, kurgulamak, seslendirmek hatta müzik bestelemek, mümkün. Ama bilmeniz, denemeniz lazım. Herkesten farklı değilseniz, aynı araçlarla öne geçemezsiniz. Tekdüze, klon işler ortalığı sarar. Yaratıcı olmalısınız.

Kendinizi böyle hissetmenizden söz ediyorum.

Temel soruna gelince:

Mecralar çeşitlendi, teknoloji gelişti, ama yeni bir reklamcılık doğmadı. Yeni bir tüketici doğdu. Kendisi de üretebilen bir tüketici. İş, bu nedenle futbola benzetildi. Kimse top oynamıyor ama yorumcu ve hakem. Ya da videogamer gibi. Reklamcılığın oyun hali yapılıyor.

Reklamcılık ise hâlâ bir masraf, harcama kalemi olarak kabul ediliyor. Teknoloji işi ucuzlatmaya, değersizleştirmeye bahane olarak kullanılıyor.

Krizlerin arka arkaya geldiği bu ülkede, markaların da ajansların da ayakta kalması zordu hep, şimdi daha zor. Reklamverenler ilk kesintiyi, pazarlama iletişimini durdurarak yapıyor. Bu, iki taraf için de sürdürülebilir, istikrarlı, etkili iletişimin önünü kesiyor, güven ilişkisi kalmıyor. Birlikte büyünemiyor.

Seri marka intiharları, ölümleri yaşanıyor, ya da yabancılara yâr ediliyor, içgüveysi markalar çoğalıyor. 30 yıl öncenin etkili ve lider markaları zaten çoktan yok oldular, ‘o güzelim’ logolarına binip!

Ya da bir köşede bekliyorlar. Bakılmak istiyorlar…

Günübirlik yaşanıyor sonuçlar. Bir başka deyişle her şey ekonomik.

Ne kadar ekmek, o kadar köfte…

Kendini kurtaran kaptanlar yurdu olduk!

MediaCat için yaptığınız değerlendirmede, reklamcılıkta özgünlüğün artık yeterince talep edilmediğine dikkat çektiniz. Sizce reklamverenler neden risk almaktan kaçınıyor? 2027’de özgün ve cesur fikirlerin yeniden değer kazanması için ne değişmeli?

İnovasyon, vizyon, teknolojik değişim, deneyimle harman olmalı ki, rekabette öne çıkılabilsin.

Tepe yönetimler artık daha az işin içinde. Bu nedenle marka ve ürün yöneticileri, risk almaktan kaçınıyorlar. Bildik sularda yüzmeyi, yapılmışı yaptırmayı tercih ediyorlar.

Bakmayın siz, yaratıcı iş isteme brief’lerine, reklamcıların anladığı yaratıcılıkla reklam- verenin istediği yaratıcılık arasında çok derin uçurumlar var. Bazen marka yöneticileri gözünü karartıp, cesur ve özgün işler isteyebiliyor. Ama son karar verici, baştan itibaren ortada olmadığı için, son anda ‘nerden çıktı bu, böyle bir ihtiyacımız yok?’ ya da ‘şimdilik bunu rafa kaldırın’, ‘icat çıkarmayın’ diyebiliyor.

Özgün ve cesur fikirler, rahatlamış bir ekonomide, baskı altında olmayan bireylerde, rekabet hevesinin olduğu ortamlarda yeşerir. Kimse durduk yerde başına iş almak istemiyor. Toplum cesaret edemiyor ki, şirketler nasıl etsin? Liderliğe oynamak, rekabette üst sıraları zorlamak, vizyon / heves / cesaret / enerji işi. Talep olmayınca arz da olmuyor. Don Kişot’luğun alemi yok, deniyor.

LinkedIn’deki son paylaşımlarınızda reklamverenlerin ajans seçimindeki yaklaşımlarını ve sektördeki güvensizlik ortamını eleştirdiniz. Sizce Türkiye’de reklamveren–ajans ilişkilerinin en büyük sorunu ne ve 2027’de bu ilişki nasıl yeniden kurulmalı?

Para yok, ağlayan çok. Reklamveren hep işimizi daha ucuza nasıl yaptırırız, onun peşinde. Ajanslar, ellerindekini koruma telaşında. Uzun vadeyi bıraktım, 3 yıl bile beraber çalışamıyor çoğu birbiriyle. Her yıl bir sınamadan geçiliyor ve bir konkur açılıyor.

Ama o konkur, acaba birilerinin iş yapıyor gibi görünmesi için mi açılıyor, bir PR faaliyeti haline mi getirildi, iş alırken rüşvet dönüyor mu, sorgulamak, araştırmak lazım bunu. Ben merak ediyorum mesela, ilişkilerin (reklamveren-ajans) ömrü ne kadar ortalama. Biraz futboldaki teknik direktörlerin kulüplerle ilişkisi gibi oldu. Anlık ve viral başarılar, kişisel hedefler, yarım heveslerle bu kadar. Peki bu nasıl değişecek?

Herkesin istemesi gerek ki, değişsin. Ne var ki, gemisini kurtaran kaptan zihniyeti varken, sektörel ortak davranışlar imkânsız. Değişim, taraflar pilot co-pilot gibi davranırsa, olabilir. Yoksa her yanımız uçurum.

Sektörün gerektiğinde görüş bildirmekten ve tavır almaktan kaçındığını da dile getiriyorsunuz. Reklamcılar ve meslek örgütleri sizce toplumsal ve mesleki meselelerde yeterince sorumluluk üstleniyor mu? 2027’de nasıl bir sektör kültürüne ihtiyacımız var.

Buradan tüm sektöre, reklamvereni ve reklam ajanslarıyla birlikte herkese sesleniyorum: Acil bir forum için bir araya gelinsin…Tüm soru ve sorunlar masaya yatırılsın, tartışılsın.

Stratejiler, yaratıcılıklar, terzinin kendi söküğü için kullanılsın. Var mı babayiğitler?

Hodri meydan…

Bu çağrı da havada kalacaktır.

Zülfü yâre dokunmayalım, kurbağayı ürkütmeyelim zihniyetiyle ve sadece etkinliklere odaklı bir faaliyetle kendi yaramıza merhem olamayız. Bırakın reklamcılığın sorunlarını, toplumun tepki gösterdiği bazı konularda bile görüş açıklanamıyor. Sözgelimi, eline silah alıp okula dayanan ve öfkelerini şiddetle gösteren öğrenciler konusunda bile benim dışımda bir bildiri yayımlayan olmadı. Benim dışımda.

Bir tepki, görüş bildirilemiyor, çünkü işimi, mevkimi kaybederim korkusu var. Heyetler ve aklı evveller, pimpirikliler buna izin vermiyor. Herkes birbirini kolluyor. Günü kurtaralım zihniyetiyle ise bir yere varılamıyor. O zaman da mesleki saygınlığınız kalmıyor. 2027’de sektör kültürü yaratmanın yolu, sektör olabilmeyi artık başarmaktan geçiyor. Belleği, hevesi, ideali olmayanların gelecekleri olamaz.

Bir yazınızda yaratıcı fikirlerin toplantılar, onay mekanizmaları ve revizyonlarla sıradanlaştığını savunuyorsunuz. Sizce reklamcılıkta kolektif karar alma kültürü yaratıcılığı zayıflatıyor mu, yoksa asıl sorun bu süreçlerin yönetilme biçiminde mi?

Genelde yönetilme biçiminde…

Network’ler, yabancı ajansların, holdinglerin onayı olmadan iş yapamıyor. Hep başkasının ağzına bakıyoruz. Bağımsız ajanslar ise ayakta durma adına, yaratıcılıktan taviz veriyor. Kolektif destekleme değil, karşı çıkma kültürü var. Fikri geliştirme dersen sınırlı. Süreçleri yönetenlerin de deneyimleri, yetki ve sorumlulukları kısıtlı.

David Ogilvy yıllar önce heyetler eleştiri yapabilirler ama yaratamazlar demişti. Bizde fikirler daha ajansların içinde boğulmaya başlıyor. Engelli koşudan sağ çıkan fikirler de sadece olması gerekenleri söylüyor. Onu da reklamveren beğenmiyor. Veya tesadüfen ayakta kalan iş, reddediliyor.

Yaratıcılıkta ve uygulamada, sadece Cannes yarışmasında ödül kazanan işlere bakarak, nerede olduğumuzu görebilirsiniz. Önceki yıllarda boy gösterdiğimiz bir yerde, artık esamemiz okunmuyor.

Yapay zekâ yaratıcılığı demokratikleştirirken birbirine benzeyen fikirlerin çoğalması riskini de beraberinde getiriyor. Siz ise gelecekte özgün işlerin, yapay zekâyı insan yaratıcılığıyla buluşturan butik ajanslardan çıkacağını öngörüyorsunuz. 2027’de yaratıcı ajansların rekabet avantajı ne olacak?

Şu anda kirlenmemiş belki de tek ortam, yeni nesil yapay zekayla iş becerisini yükselten ajanslarda. Yeni Don Kişot’lar oradan çıkacak, çıkmalı. Tabii, onların da reklamcılık becerilerini tümüyle yapay zekaya teslim etmeden, onun yanında yer alarak üretebilmeleri, kültürel kodlarımızı önemsemeleri, yaratıcı cesareti, disiplini copy-cat’e (taklite, kopyacılığa) teslim etmemeleri gerek. Klon fikirler, farkındalık ve etki yaratmaz.

Kısır döngüye neden olur. Bu da bir süre sonra, reklamveren tarafında ‘bizim çocuk da bakın şöyle çok güzel bir iş yapmış’, öneri ve küçümsemesiyle karşılaşır. Fikrin, hikayenin, duygunun olmadığı hiçbir iş, tüketiciyi etkilemez. Benzer işler ise küntleşmeye neden olur.

Bir dönem gençler için en cazip mesleklerden biri olan reklamcılığın bugün aynı ilgiyi görmediğine yönelik değerlendirmeleriniz var. Sizce sektör genç yetenekler için neden eski çekiciliğini kaybetti? 2027’nin reklamcılarını yetiştirmek için neleri değiştirmeliyiz?

Eskiden paranın yolu, yaratıcı ajanslardan geçiyordu. Medya ajansları, o yolu kendilerine bağladı. Kıt kaynaklarla yaşam savaşı verenler, artık maddi olarak tatmin olamıyorlar.

Herkesin ünlü olma, sosyal mecralarda boy gösterme, bireysel para kazanma mücadelesi varken, gençler niye gelsin, nereye gelsin, onlara iş öğretecek ustalar neredeler?

Kaldı mı? Gençlere yatırım yapan, yapacak ajanslar azaldı, bu gerçek.

Sektörün itibarı yerine gelirse 2027’nin reklamcıları yetişebilir yine de. Yoksa ayrık otları, niteliksiz iş gücü, gelecek kaygıları, iklimi çölleştirecek. Bu da bir iklim sorunu yani.

Oğuzhan Akay ile Yaratıcılık, Cesaret ve Reklamcılığın Geleceği

Reklamcılığın yanı sıra edebiyatla da güçlü bir bağınız var. Gültekin Emre ile hazırladığınız Birbiriyle Konuşan Öyküler de bu üretkenliğinizin son örneklerinden. İçeriklerin saniyeler içinde tüketildiği bir çağda, 2027’de iyi hikâye anlatıcılığının reklamcılıktaki yeri ne olacak?

Hikaye anlatıcılığı, fikri en etkili biçimde ortaya çıkarmanın ilk adımı. Ama edebiyatta bile sadece düz hikayeler anlatmak, sizi edebiyatçı yapmaz. Orda da yeni fikirler ve cesaret gerekir. Yaratıcılık, kendi gişenizi açmaktır. Ortak kitabın özelliği, her hikayenin bir karşılığının olması. Kitap boyunca da birbirini besleyerek, doğurarak, yeni bir biçim yaratmaları. Yani hem bağımsız hikayeler hem birbiriyle konuşuyorlar. Bir başka özelliği İstanbul-Berlin arasındaki e-posta trafiğiyle 2,5 ayda 52 kısa öykü yazılması. Doğal zekayla da hızlı, nitelikli, etkili olunabileceğini gösteren bir örnek bu.

Reklamda da sadece iyi teknikleri kullanarak, yapay zekayı öttürerek, müthiş iş yapan reklamlara imza atamazsınız. Reklamcılık, ekiplerin ortak zekasıyla ve beyin fırtınasıyla değerli işler yaratır. Karınca ya da arı kolonisi gibi çalışmayı gerektirir. Creative ekipler buna açık ve alışkın.

Çünkü fikirler, fikirleri yükseltecek fikirlerle büyür. İcatlar da tarihte öyle olmuştur. Birileri bir konuda çalışır, işi geliştirir, usta gelir son noktayı koyar. Bu nedenle, bireysel faaliyetle ve üretimle yolun sonu çabuk gelir. Fikir fikirle çarpışmadan, kafalar açılmaz.

Yoksa kendi küçük dünyanızda, dolaşıp durursunuz. Ajanslar, onları yeniden creative kişilerin yönetmeye başlamasıyla tekrar fark yaratacaklar. Elektriği yeniden keşfetmeye gerek yok.




Yaklaşık 28 yıl önce hazırladığınız bir Demirbank reklamının yeniden gündeme gelmesi, yaratıcı fikirlerin zamana direnebildiğini gösteriyor. Sizce bugünün reklamları neden geçmişteki kadar kalıcı izler bırakamıyor? 2027’de markalar yalnızca dikkat çekmek yerine nasıl hatırlanır hale gelebilir?

Sadece o değil tabii. Onun gibi onlarca örneği hem kendimden hem sektörden verebilirim. İşin başı hikaye demiştim. Orda anlattığımız hikaye bugün de geçerli. O işi daha çekerken anlıyorsunuz, etkili olacağını. Çünkü settekileri, oyuncunun nasıl etkilendiğini görüyorsunuz. Duygusal varlıklar olduğumuzu reklamcının hiç unutmaması lazım.

Duygular, dünyanın her yerinde, insanın olduğu her yerde aynı. İnsan doğasını bilmiyorsanız, zaten bu işi teknikle ve teknolojiyle bir süre yapabilirsiniz. Sonra birileri gelir, yeni köylere eski âdetleri getirir ve yıldız gibi parlar.

Bir yazınızda reklamcılıkta yeni bir altın çağın yaklaştığına inandığınızı belirtiyorsunuz. Bugünkü sektör tablosuna yönelik eleştirilerinize rağmen bu iyimserliğinizi besleyen ne? 2027’de reklamcılık adına gerçekten umut verici bir değişim yaşanacaksa bunun ilk işareti ne olur?

Her yıkımın sonunda yeni bir var oluş söz konusu. İş yapış biçimleri değişiyor ama var oluşu yukarıya taşıyanlar, mücadele edenler kazanacak. Teslim olanlar değil. Büyük bir değişim sürecindeyiz tüm dünyada. Daha taşlar yerine oturmadı.

Değişime direnmemek gerek. Direnenler, akıntıya kapılırlar ve yok olurlar. Dediğim gibi bu bir süreç. Bir gecede olan bir şey yok. Ama her gün, daha farklı bir dünyaya uyanıyoruz. Geleceğin reklamcıları da değişimin farkında olanlardan, her gün yeni biri olarak kendini büyütenlerden çıkacak.

Enseyi karartanlar, diz çökenlerdir.

google ads geçersiz tıklamalar görülebilecek

Google Ads’ten Yeni Şeffaflık Adımı: Geçersiz Tıklamaların Maliyeti Görülebilecek

Önceki
Yorumlar

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir