Salim Kadıbeşegil ile Güven, İtibar ve İletişimin Geleceği

Salim Kadıbeşegil ile Güven, İtibar ve İletişimin Geleceği
Hemen Paylaş

Google aramalarınızda Pazarlama İletişimi’ni daha sık görmek için kaynaklarınıza ekleyin.

“2027’ye Bakış” serimizin bu bölümünde, RepMan İtibar Araştırmaları Merkezi Kurucusu ve Danışma Kurulu Üyesi Salim Kadıbeşegil ile bir araya geliyoruz. Yaklaşık 50 yıllık iletişim deneyiminden hareketle Kadıbeşegil; kurumsal itibarın değişen dinamiklerini, güvenin iş dünyasındaki belirleyici rolünü, yapay zekâ çağında iletişimin etik sorumluluklarını ve pazarlamanın geleceğini değerlendiriyor.

Yaklaşık 50 yıldır iletişim dünyasının dönüşümüne tanıklık ediyorsunuz. Bu deneyiminizden hareketle, 2027’de kurumsal itibar yönetimini bekleyen en büyük değişim sizce ne olacak?

İletişim dünyasında yaklaşık 50 yıldır yaşadığım dönüşüme baktığımda, her dönemin kendi araçlarını, yöntemlerini ve önceliklerini beraberinde getirdiğini görüyorum. Basın ilişkilerinden halkla ilişkilere, bütünleşik pazarlama iletişiminden dijital iletişime ve bugün yapay zekâ destekli iletişime uzanan bu yolculukta çok şey değişti. Ancak 2027’de karşı karşıya olduğumuz değişimin, yeni bir iletişim teknolojisinin ortaya çıkmasından çok daha önemli olduğunu düşünüyorum. Asıl değişim, kurumsal itibar yönetiminin ne olduğunun yeniden tanımlanmasıyla ilgili.

Uzun yıllar kurumlar itibarlarını iletişim faaliyetleriyle yönetebileceklerini düşündüler. Kendilerini doğru anlatmak, görünür olmak, olumlu haberler üretmek ve algıları yönlendirmek iletişim yönetiminin temel araçlarıydı. Oysa bugün bu yaklaşımın sınırlarına gelmiş durumdayız. Çünkü paydaşlar artık kurumların ne söylediklerinden çok ne yaptıklarına bakıyor. Çalışanlarına, müşterilerine, tedarikçilerine, çevreye ve topluma nasıl davrandıkları, iletişim kampanyalarından çok daha belirleyici hale geliyor.

Benim uzun zamandır savunduğum temel düşünce şu: İtibar, yönetilecek bir iletişim kampanyası değil, kurumun bütün yönetim anlayışının sonucudur. Yani bir felsefedir. Repuception yaklaşımım da bu düşünceden hareket ediyor. Algı ve itibarın İngilizce karşılıklarını bu nedenle evlendirdim. Belki ironik ama algı yönetimi sırtını gerçeklere yaslamak zorunda değildir. İtibar yönetimi ise gerçeklerin algısı üzerine yönetilir. Bir elmanın iki yarısı gibidirler.

Geleneksel halkla ilişkiler anlayışında kurumların kendilerini nasıl anlattıkları ön plandayken, bugün kurumların paydaşları tarafından nasıl deneyimlendiği ve algılandığı üzerinde durmamız gerekiyor. Yani iletişim, kurumun dışarıya gönderdiği mesajlardan ibaret değil; kurum ile paydaşları arasındaki ilişkinin bütünüdür.

Bu nedenle itibar yönetiminin iletişim departmanının sınırlarını aşarak yönetim kurullarının gündemine girmesi gerekiyor. (Zaten öyle olması gerekiyordu ama yönetim kurulları bilançonun son satırına bakmaktan buna fırsat bulamadılar) Finansal kararların, yatırım tercihlerinin, insan kaynakları politikalarının, tedarik zinciri uygulamalarının ve üretim süreçlerinin itibar üzerindeki etkileri karar aşamasında değerlendirilmelidir. İletişim profesyonelleri de bu süreçlerde yalnızca alınan kararları anlatan değil, şirket içinde kararların olası sonuçlarını sorgulayan stratejik ortaklar haline gelmelidir.

2027’de kurumların karşı karşıya kalacağı en büyük değişim bence budur: İtibar yönetimi, iletişim faaliyetlerinin başarısından kurumun yönetim kalitesine doğru evrilecek.

İtibar artık iletişim departmanının yönetebileceği bir konu değil; kurumun tamamının nasıl yönetildiğinin topluma yansıyan sonucudur.


Currency of Trust kitabınızda güveni, kurumların sahip olabileceği en değerli sermayelerden biri olarak ele alıyorsunuz. Güvenin giderek kırılganlaştığı günümüzde, 2027’de kurumların itibarını belirleyen en önemli unsur ne olacak?

Güvenin neden bu kadar değerli hale geldiğini anlamak için içinde yaşadığımız dünyaya bakmak yeterli. Hiçbir dönemde bilgiye erişim bu kadar kolay olmamıştı. Buna karşılık, ulaştığımız bilginin doğruluğundan emin olmak hiç bu kadar zorlaşmamıştı. Kurumlara, markalara, medyaya, siyasi yapılara, hatta birbirimize duyduğumuz güvenin aşınması, yalnızca iletişim dünyasının değil, bütün toplumsal ilişkilerin önemli bir sorunu haline geldi.

Currency of Trust kitabımda güveni bir tür sermaye olarak ele almamın nedeni de bu. Güven, ekonomik ilişkilerin ve toplumsal iş birliğinin görünmeyen altyapısıdır. İnsanlar ve kurumlar birbirlerine güvendiklerinde karar alma süreçleri kolaylaşır, kontrol ve denetim ihtiyacı azalır, iş birlikleri daha az maliyetle kurulabilir ve ilişkiler uzun vadeli bir nitelik kazanır. Güvenin olmadığı yerde ise her sözün, her işlemin ve her ilişkinin yeniden kanıtlanması gerekir. Bu da hem ekonomik hem toplumsal açıdan ciddi bir maliyet yaratır.

Ancak güvenin önemli bir özelliği var: Finansal sermayenin aksine, borçlanarak veya satın alarak artırılamaz. Reklam yatırımlarıyla, sponsorluklarla veya başarılı iletişim kampanyalarıyla güvenilirlik görüntüsü yaratabilirsiniz; fakat gerçek güveni ancak davranışlarınızla kazanabilirsiniz. Üstelik kazanılması uzun zaman alan güven, tek bir yanlış kararla çok kısa sürede kaybedilebilir.

2027’de kurumların itibarını belirleyecek en önemli unsurun, vaatleri ile davranışları arasındaki tutarlılık olacağına inanıyorum. Özellikle kurumların kendi çıkarlarıyla paydaşlarının beklentilerinin çatıştığı anlarda nasıl davrandıkları belirleyici olacak. İşler yolundayken verilen sözlerin çok fazla anlamı yoktur. Asıl sınav, kısa vadeli kazanç ile uzun vadeli güven arasında tercih yapmak gerektiğinde ortaya çıkar.

Burada güveni yalnızca geçmiş performansın ödülü olarak görmemek gerekiyor. Güven aynı zamanda geleceğe ilişkin bir beklentidir. İnsanlar bir kuruma güvendiklerinde, yalnızca bugüne kadar yaptıklarını değil, yarın karşılarına çıkacak bir durumda nasıl davranacaklarını da öngörebildiklerini düşünürler. Bu nedenle güvenilirlik, geçmişteki başarıların yanı sıra gelecekteki davranışlara ilişkin bir taahhüttür.

Kurumların güveni bir iletişim hedefi olarak değil, bütün kararlarının temelini oluşturan bir yönetim ilkesi olarak benimsemeleri gerekiyor.

Güven, insanların sizin hakkınızda ne düşündüğünden çok, sizinle ilgili bir karar verirken ne kadar risk alabileceklerini belirler.

Cost of Persuasion kitabınızda iknanın insanlığa ve topluma yüklediği bedeli sorguluyorsunuz. Sizce pazarlama dünyası, tüketimi teşvik etme anlayışıyla toplumsal sorumlulukları arasındaki çelişkiyi nasıl aşabilir?

Bu sorunun yalnızca pazarlama iletişiminin değil, içinde yaşadığımız ekonomik sistemin de sorgulanmasını gerektirdiğini düşünüyorum.

Pazarlama, başlangıçta insanların ihtiyaçlarını anlamak, bu ihtiyaçlara cevap verecek ürün ve hizmetleri geliştirmek ve bunları doğru insanlarla buluşturmak gibi son derece anlamlı bir işlev üstleniyordu. Zaman içinde rekabetin, büyüme hedeflerinin ve tüketim ekonomisinin etkisiyle çok daha farklı bir noktaya evrildi. Artık yalnızca ihtiyaçları karşılamıyoruz; arzular yaratıyor, yeni ihtiyaçlar tanımlıyor, insanları daha fazla tüketmeye teşvik ediyoruz. Hatta zaman zaman insanların kendilerini nasıl hissetmeleri, neye sahip olmaları ve nasıl yaşamaları gerektiğine ilişkin beklentileri de pazarlama faaliyetleri şekillendiriyor.

Cost of Persuasion üzerinde çalışırken sorguladığım temel mesele de bu: İkna kapasitemiz olağanüstü artarken, bu kapasitenin insanlara ve topluma yüklediği bedeli yeterince tartışıyor muyuz?

Bugün yapay zekâ, büyük veri ve davranış analitiği sayesinde insanların yalnızca neye ihtiyaç duyduklarını değil, hangi koşullarda, hangi mesajlarla ve hangi duygusal tetikleyicilerle karar verebileceklerini de tahmin edebiliyoruz. Böylece pazarlama, insanları ikna etmekten onların karar verme süreçlerini öngörmeye ve yönlendirmeye doğru ilerliyor. Bu teknolojiler ticari açıdan büyük fırsatlar yaratırken insanın özgür iradesi, mahremiyeti ve bilinçli tercih yapabilme kapasitesi açısından ciddi sorumluluklar getiriyor.

Burada üzerinde durmamız gereken daha büyük bir çelişki var. Ekonomik büyümeyi sürekli daha fazla üretim ve tüketim üzerinden tanımladığımızda, pazarlama da doğal olarak bu döngünün hızlandırıcısı haline geliyor. Oysa sınırlı doğal kaynaklara sahip bir dünyada sınırsız tüketimi teşvik eden bir ekonomik anlayışın sürdürülebilirliği tartışmalıdır. İnsanların yaşam kalitesini artırmak ile tüketim miktarını artırmak aynı şey değildir.

Bana göre pazarlamanın bu çelişkiyi aşabilmesi için önce başarı tanımını değiştirmesi gerekiyor. Daha fazla satış, daha yüksek pazar payı ve daha fazla tüketim tek başına başarı göstergesi olamaz. Üretilen değerin insan hayatına, topluma ve doğaya katkısı da hesaba katılmalı. Bir ürünün veya hizmetin gerçekten hangi ihtiyacı karşıladığı, insanın yaşamına ne kattığı ve bunun toplumsal ve çevresel maliyetlerinin ne olduğu sorgulanmalı.

Bu, pazarlamanın ticari hedeflerinden vazgeçmesi anlamına gelmiyor. Tam tersine, uzun vadeli ticari başarının toplumsal faydayla birlikte düşünülmesi gerektiğini söylüyorum. Pazarlamanın geleceği, insanları daha fazla tüketmeye ikna etmekten çok, daha anlamlı değer yaratmaya katkıda bulunmasında yatıyor.

İkna edebilmek büyük bir güçtür. Ancak bir insanı ikna edebiliyor olmanız, onu ikna etmenizin her zaman doğru olduğu anlamına gelmez. Pazarlamanın etik sorumluluğu tam da bu ayrımı yapabilmesinde yatıyor.

Geleceğin iş modeli “kazan-kazan-kazan” olarak tanımlanabilir. Üreten kazansın, tüketen kazansın ama bunlar olurken “gezegen” de kazansın. Gezegenin kazananlar arasında olmadığı iş modellerinin yaşama şansının olmadığını söyleyebiliriz. İklim krizi için 31 COP toplantısı yapılıyorsa gerekçesi bu gerçeği görmezden geldiğimiz içindir!

Pazarlamanın başarısını insanları ne kadar tüketmeye ikna ettiğiyle değil, tüketim yoluyla hayatlarına ne kadar gerçek değer kattığıyla ölçmeliyiz.

“Dezenformasyonun İçine Gizlenmiş İtibar” başlıklı yazınızda bilgi kirliliği ile güven arasındaki ilişkiyi ele alıyorsunuz. Yapay zekâ ve gerçeklikle ayırt edilmesi zor içeriklerin yaygınlaştığı bir dönemde, 2027’de kurumlar güvenilirliklerini nasıl koruyabilecek?

İçinde bulunduğumuz dönemin en önemli sorunlarından birinin, bilgi eksikliğinden çok, hangi bilginin doğru olduğuna karar verme güçlüğü olduğunu düşünüyorum. Dijitalleşme başlangıçta bilgiye erişimi demokratikleştiren büyük bir fırsat olarak karşımıza çıktı. Bugün ise üretken yapay zekâ sayesinde gerçek görüntülerden ayırt edilmesi giderek zorlaşan fotoğraflar, videolar, ses kayıtları ve metinler üretebiliyoruz. Bilginin üretimi kolaylaştıkça, güvenilirliğinin doğrulanması daha önemli hale geliyor.

Burada karşı karşıya olduğumuz tehlike yalnızca insanların yanlış bilgiye inanması değil. Daha derin tehlike, insanların hiçbir bilgiye güvenememeye başlaması. Gerçek ile sahtenin birbirine karıştığı bir ortamda, doğru bilgi de şüpheyle karşılanıyor. Benim “Dezenformasyonun İçine Gizlenmiş İtibar” başlıklı yazımda dikkat çekmek istediğim mesele de bu: Dezenformasyon yalnızca hedef alınan kurumun itibarına zarar vermiyor; toplumun bilgiye ve dolayısıyla birbirine duyduğu güveni de aşındırıyor.

2027’de kurumların güvenilirliklerini koruyabilmeleri için öncelikle şeffaflık ve doğrulanabilirlik ilkelerini benimsemeleri gerekecek. Bunu “hesap verilebilirlik” olarak değerlendirebiliriz. Paylaştıkları bilgilerin kaynaklarını açıklamak, verilerini erişilebilir kılmak, yapay zekâ kullanımlarında şeffaf olmak ve yanlış bilgi yayıldığında hızlıca düzeltme yapmak temel sorumluluklar arasında yer alacak.

Ancak burada yalnızca teknolojik doğrulama araçlarına güvenmek yeterli değil. Kurumların kendi içlerinde de doğruluk kültürü oluşturmaları gerekiyor. Çünkü dezenformasyonla mücadele, yalnızca dışarıdan gelen yanlış bilgileri düzeltmek değil, kurumun kendi ürettiği bilgilerin doğruluğundan sorumlu olmasıdır.

Yapay zekâ çağında hatasız olmak mümkün olmayabilir. Fakat hatayı saklamak, yanlış bilgide ısrar etmek veya gerçeği manipüle etmek bir yönetim tercihidir. Kurumların güvenilirliği de tam bu noktada sınanacak.

Gelecekte en değerli iletişim becerisi daha inandırıcı konuşmak değil, söylediğinin doğruluğunu kanıtlayabilmek olacak.

“Repuception!” yaklaşımınızda geleneksel halkla ilişkiler anlayışının günümüzün ihtiyaçlarını karşılamakta yetersiz kaldığına dikkat çekiyorsunuz. Sizce 2027’de halkla ilişkiler ve stratejik iletişim profesyonellerinin kurumlar içindeki rolü nasıl değişmeli?

Halkla ilişkiler mesleğinin yaklaşık yarım asırlık gelişimine tanıklık etmiş biri olarak, mesleğin bugün önemli bir kimlik değişiminin eşiğinde olduğunu düşünüyorum. Geleneksel anlayışta halkla ilişkiler profesyonellerinden kurumun mesajlarını doğru hedef kitlelere ulaştırmaları, medya ilişkilerini yönetmeleri, görünürlüğü artırmaları ve gerektiğinde kurumun itibarını savunmaları bekleniyordu. Bu işlevler hâlâ önemli. Ancak artık yeterli değil.

Çünkü günümüzde kurumların itibarı, kendilerini nasıl anlattıklarından çok, paydaşlarıyla kurdukları ilişkilerin niteliği üzerinden şekilleniyor. Bir şirketin çalışanlarına verdiği sözleri yerine getirmemesi, müşterilerine karşı adil davranmaması veya tedarikçileriyle ilişkilerinde şeffaf olmaması, en başarılı iletişim kampanyasıyla telafi edilebilecek sorunlar değil.

Repuception yaklaşımını geliştirirken çıkış noktam da buydu. Halkla ilişkilerin yalnızca kurumun dışarıya yönelik iletişim faaliyetleri olarak değerlendirilmesi, günümüzün karmaşık paydaş ilişkilerini anlamakta yetersiz kalıyor. Kurumun nasıl algılandığını anlamak için yalnızca mesajlara değil, insanların kurumla yaşadığı deneyimlere bakmak gerekiyor.

Bu nedenle 2027’de iletişim profesyonellerinin üç önemli sorumluluk üstlenmesi gerektiğine inanıyorum.

Birincisi, kurumun bütün paydaşlarından gelen sinyalleri doğru okuyarak yönetim kararlarına yansıtmak. İkincisi, alınması planlanan kararların kurumsal itibar üzerindeki olası sonuçlarını önceden değerlendirmek. Üçüncüsü ise gerektiğinde yönetime itiraz edebilmek. Çünkü iletişim profesyonelinin kuruma sağlayacağı en büyük katkı, her kararı savunmak değil, yanlış kararların yaratabileceği sonuçları önceden gösterebilmektir.

Bunun gerçekleşebilmesi için iletişim profesyonellerinin yönetim kurullarıyla, insan kaynaklarıyla, finansla, hukukla ve operasyon birimleriyle daha yakın çalışmaları gerekiyor. İletişim fonksiyonu karar alma süreçlerinin dışında kaldığında, çoğu zaman yalnızca sonuçları anlatmakla yetiniyor.

Ben gelecekte başarılı iletişim profesyonellerini, ne kadar iyi mesaj yazdıklarıyla değil, kurumlarının daha doğru kararlar almasına ne ölçüde katkıda bulunduklarıyla değerlendireceğimizi düşünüyorum.

İletişim profesyonelinin asıl başarısı, kötü bir kararı iyi anlatmak değil, itibar kaybına yol açabilecek kötü bir kararın alınmasını önlemeye katkıda bulunabilmektir.

Sürdürülebilirlik ve toplumsal sorumluluk, marka iletişiminde giderek daha fazla yer buluyor. Ancak söylemlerle gerçek kurumsal davranışlar her zaman örtüşmüyor; sizce 2027’de samimi bir sorumluluk anlayışını iletişim faaliyetlerinden ayıran temel ölçüt ne olacak?

Sürdürülebilirlik ve toplumsal sorumluluk kavramlarının iş dünyasının gündeminde daha fazla yer bulmasını olumlu karşılıyorum. Ancak bu kavramların sanayi toplumunun filizlenmesinin başladığı 130 yıl öncesinden itibaren doğal kaynakların hoyratça kullanılması, kaynakların sonsuzmuş gibi değerlendirilmesi, başta insan hakları, eğitim ve sağlık olmak üzere sorumsuzluklarımızın göstergesi olarak ortaya çıktığı unutulmamalı!

Günümüzde bu kavramların giderek daha fazla iletişim malzemesine dönüşmesi, aynı zamanda önemli bir çelişkiyi de beraberinde getiriyor. Kurumlar sürdürülebilirlikten, çevre duyarlılığından, toplumsal faydadan ve etik değerlerden söz ediyorlar. Fakat bu söylemlerin günlük iş yapma biçimlerine ne ölçüde yansıdığı her zaman aynı derecede açık değil.

Bence burada temel bir ayrım yapmamız gerekiyor: Sorumluluk iletişimi ile sorumluluk sahibi olmak aynı şey değildir.

Bir şirketin karbon ayak izini azaltmaya yönelik kampanyalar yapması, tek başına sürdürülebilir olduğu anlamına gelmez. Asıl soru, üretim süreçlerini, enerji kullanımını, tedarik zincirini ve yatırım tercihlerini bu hedef doğrultusunda ne ölçüde değiştirdiğidir. 

Benzer biçimde, toplumsal sorumluluk projelerine kaynak ayıran bir kurumun çalışanlarına, müşterilerine veya tedarikçilerine karşı nasıl davrandığı da aynı derecede önemlidir.

Conscientious Footprint kitabımda da üzerinde durduğum anlamlı iz bırakma düşüncesi, burada önemli bir referans oluşturuyor. Kurumlar için de mesele yalnızca bugün ne kadar görünür oldukları değil, faaliyetleriyle geride nasıl bir ekonomik, toplumsal ve çevresel miras bıraktıklarıdır. Yani “ahlak ayak izimizin ne olduğudur”!

2027’de samimi sorumluluk anlayışını iletişim faaliyetlerinden ayıracak temel ölçütün, kurumların bu konulardaki söylemlerini iş modellerine ve karar mekanizmalarına ne ölçüde yansıttıkları olacağını düşünüyorum. 

Bunun göstergeleri de oldukça somut: Çalışan hakları, tedarik zincirinde adil uygulamalar, çevresel etkilerin azaltılması, kaynakların verimli kullanılması, şeffaf raporlama ve verilen taahhütlerin gerçekleşme düzeyi.

Bir başka önemli ölçüt de kurumların bu uğurda hangi kısa vadeli kazançlardan vazgeçebildikleridir. Çünkü sorumluluk, çoğu zaman kurumun çıkarına olanı değil, doğru olanı tercih etmesini gerektirir.

İletişim elbette yapılan iyi işleri anlatmalıdır. Ancak iletişimin görevi, henüz yapılmamış işleri yapılmış gibi göstermek veya kurumun gerçek performansıyla arasındaki mesafeyi kapatıyormuş izlenimi yaratmak değildir.

Bir şirketin sürdürülebilirliğe ne kadar inandığını, reklamlarında kullandığı kelimelerden değil, sürdürülebilir olmak uğruna nelerden vazgeçebildiğinden anlayabiliriz.

Şirketlerin başarı ölçütleri nasıl değişmeli?

Bu konuya aslında 2012 yılında yayımlanan Oyun Bitti kitabımda dikkat çekmiştim. Kitabın bir bölümünde, hisse değerinin şirketlerin gerçek değerinin önüne geçmesini sorgulamıştım. 2026’da yaşadığımız “yüz yılın finansal skandalı olan fon krizi” maalesef beni haklı çıkarıyor!

Yirminci yüzyılın bize bıraktığı en büyük yanılsamalardan biri, hisse değerini şirketin yarattığı gerçek değerle özdeşleştirmek oldu. Şirket yönetmek, giderek hisse fiyatını yükseltmekle eş anlamlı hale geldi. CEO’ların üç aylık dönemlerde yönetim kurullarına ve yatırımcılara hisse performansı üzerinden hesap verme baskısı, uzun vadeli yatırım yapmayı, teknoloji geliştirmeyi, insan kaynağının niteliğini artırmayı ikinci plana itti.

Oysa hisse senedinin borsadaki fiyatı ile bir şirketin topluma, ekonomiye ve geleceğe kattığı değer aynı şey değildir. Bir şirketin gerçek değeri; ürettiği ürün ve hizmetlerde, yarattığı istihdamda, geliştirdiği teknolojide, çalışanlarına nasıl davrandığında, müşterilerine sunduğu faydada ve faaliyet gösterdiği çevreye bıraktığı etkide aranmalıdır.

Burada kârlılığa karşı çıkmıyorum. Kâr, bir şirketin varlığını sürdürmesi, yatırım yapması, istihdam yaratması ve yenilik geliştirmesi için gereklidir. (Şimdilik) Cost of Persuasion kitabımda örnekler verdiğim çağdaş Japon felsefeci Kojin Karatni’nin önerdiği “D” tipi toplum modelinde tekrar mübadele kültürüne dönüş yapma olasılığı var. (Avcı toplayıcı toplum dönemi) Çünkü kâr üretmekle hisse değerini sürekli yukarı taşımayı aynı amaç haline getirdiğimizde sorun başlıyor. Finansal göstergeler bir şirketin sağlığını anlamak için önemlidir; fakat şirketin neden var olduğunu ve ne kadar değer yarattığını tek başlarına açıklayamazlar.

2027’ye giderken başarı ölçütlerinin; kısa vadeli hisse performansından uzun vadeli değer yaratmaya, yalnızca finansal getiriden ekonomik ve toplumsal katkıya, büyüme rakamlarından bu büyümenin kimler için ve hangi bedellerle gerçekleştiğine doğru genişlemesi gerekiyor. 

Yönetim kurullarının da CEO’lardan yalnızca “hisse değerini ne kadar artırdıklarını” değil, şirketin gelecekte değer yaratma kapasitesini nasıl güçlendirdiklerini açıklamalarını istemesi gerekiyor.

Şirketin gerçek değeri, borsada kaç para ettiğinden önce, insanlığa ve geleceğe ne kattığıyla ölçülmelidir.

Krizlerin çoğu önceden sinyal verir. Kurumlar bu sinyalleri neden göremiyor ve kriz iletişiminin öncesinde nasıl bir yönetim anlayışı gerekiyor?

Ben krizlerin çoğunun bir gecede ortaya çıktığına inanmıyorum. (Toplumun kurumlara olan güveninin sarsıldığı ve 2026’da yaşadığımız fon krizinin 2021’de başladığının ortaya çıktığını unutmamalıyız. Veya tüm dünyayı etkisi altına alan 2008 küresel finansal krizinin 2001’de Enron’la filizlendiğini kayda geçirmeliyiz)

Birçok kriz, kurumun içinde veya paydaşlarıyla kurduğu ilişkilerde uzun süre biriken sorunların görünür hale gelmesidir. Müşteri şikâyetleri, çalışanların dile getirdiği rahatsızlıklar, tedarik zincirindeki aksaklıklar, etik ihlaller, çevresel etkiler… Bunların her biri, doğru okunduğunda gelecekte yaşanabilecek bir krizin habercisidir.

Peki kurumlar neden göremiyor? Çünkü çoğu zaman görmek istemiyorlar. Hiyerarşik yapılarda kötü haber yukarıya doğru taşınırken yumuşatılıyor. Yöneticiler kendi kararlarını sorgulayacak bilgilere mesafeli durabiliyor. Çalışanlar konuşmanın kendilerine zarar vereceğini düşünüyor. Bazen de kurumun başarı hikâyesine o kadar fazla yatırım yapılıyor ki, bu hikâyeyle çelişen gerçekler görmezden geliniyor.

Burada özellikle etik ihlal bildirim mekanizmalarına duyulan güvene dikkat çekmek istiyorum. Çalışanların yanlışları bildirme niyeti yüksek olabilir; ancak bildirim yaptıklarında gerçekten dinleneceklerine, kimliklerinin korunacağına ve adil bir süreç işletileceğine inanmıyorlarsa sistem çalışmaz. Bir bildirim hattının varlığı, kurumun sorunları duyabildiği anlamına gelmez.

Bu nedenle kriz yönetiminin başlangıç noktası kriz iletişimi değil, kurumsal yönetim anlayışıdır. Yönetim kurulları ve üst yönetim, kendilerine yalnızca iyi haberlerin ulaşmasını değil, rahatsız edici gerçeklerin de zamanında ulaşmasını güvence altına almalıdır. Bağımsız denetim, güvenilir bildirim kanalları, açık iletişim kültürü ve farklı paydaşlardan gelen sinyalleri değerlendiren erken uyarı sistemleri bu yaklaşımın parçalarıdır.

Kriz çıktığında iyi iletişim elbette önemlidir. Ancak iletişim, kötü yönetimin sonuçlarını kalıcı olarak örtemez.

Kriz iletişiminin en başarılı hali, kriz çıktığında ne söyleyeceğinizi bilmek değil, kriz doğurabilecek sorunların zamanında konuşulabildiği bir kurum ortamı yaratmaktır.

RepMan araştırmaları ışığında, 2027’de şirketlerin itibarını ölçerken geleneksel araştırmaların dışında hangi göstergeler önem kazanacak?

İtibar araştırmalarının önemli bir işlevi var: Paydaşların bir kurumu nasıl algıladığını, hangi konularda takdir ettiğini, hangi konularda eleştirdiğini anlamamızı sağlıyor. Ancak artık yalnızca algıyı ölçmenin yeterli olmadığını düşünüyorum. Çünkü insanların bir kurum hakkında ne söyledikleriyle o kurumla ilişki kurarken nasıl davrandıkları her zaman örtüşmeyebiliyor.

2027’de itibar ölçümünde üç alana daha fazla ağırlık verilmesi gerektiğini düşünüyorum.

Birincisi, söylem ile davranış arasındaki mesafe. Bir şirketin çalışanlarına, müşterilerine, tedarikçilerine ve topluma verdiği sözleri ne ölçüde yerine getirdiğine bakmalıyız. İkincisi, güvenin davranışsal göstergeleri. Çalışanlar kurumlarını başkalarına tavsiye ediyor mu? Müşteriler yalnızca satın alıyor mu, yoksa ilişkilerini sürdürüyor mu? Tedarikçiler o şirketle uzun vadeli iş birliği yapmak istiyor mu? İnsanlar kurumun zor zamanlarda da adil davranacağına inanıyor mu? Üçüncüsü ise kurumun sorunlarla karşılaştığında gösterdiği performans. Hatasını kabul ediyor mu, bilgi paylaşıyor mu, telafi ediyor mu, hesap verebiliyor mu?

RepMan olarak FutureBright Group ile geliştirdiğimiz Türkiye İtibar Ligi çalışmasında, farklı sektörlerden şirketleri çok boyutlu bir çerçevede değerlendirmeyi amaçladık. Bu yaklaşımın önemi, itibarı tek bir beğeni veya görünürlük göstergesine indirgememesinde yatıyor.

Elbette yapay zekâ ve büyük veri analitiği, paydaşların davranışlarını ve değişen beklentilerini daha hızlı izlememize yardımcı olacak. Fakat ölçüm teknolojisi, ölçtüğümüz şeyin anlamını kendiliğinden açıklamaz. Veriyi yorumlayacak insan aklına, etik değerlendirmeye ve kurumsal bağlama ihtiyacımız devam edecek.

İtibarın gelecekteki ölçüsü, insanların kurum hakkında ne düşündüğünden ibaret olmayacak; o kuruma ne kadar güvendikleri ve bu güven doğrultusunda nasıl davrandıkları da belirleyici olacak.

2027’ye ilişkin öngörüleriniz neler? Bugün iletişim ve iş dünyasında neyin önemini abartıyoruz, hangi gelişmeyi ise yeterince konuşmuyoruz?

Bugün iletişim ve iş dünyasında önemini biraz abarttığımız üç konu var: görünürlük, hız ve ikna gücü. Daha çok konuşmayı, daha hızlı hareket etmeyi, daha geniş kitlelere ulaşmayı ve insanları daha etkili biçimde ikna etmeyi başarı olarak görüyoruz. Yapay zekâ da bu üç alandaki kapasitemizi olağanüstü ölçüde artırıyor.

Fakat burada gözden kaçırdığımız bir mesele var: Bir şeyi yapabiliyor olmak, onu yapmamız gerektiği anlamına gelmiyor. Yapay zekâ ile artık insanları daha iyi tanıyabiliyor, tercihlerini öngörebiliyor, kararlarını etkileyebiliyor ve onlara özel ikna mesajları üretebiliyoruz. Peki insanın kendi kararını özgürce verebilme alanını nasıl koruyacağız? Teknolojinin ikna kapasitesi büyürken etik sorumluluğumuz aynı hızla gelişiyor mu?

Bence yeterince konuşmadığımız asıl konu bu: Gücün artışı ile sorumluluğun gelişimi arasındaki mesafe.

Bir başka eksik tartışma da güvenin toplumsal altyapısı. Güven yalnızca şirketlerin müşterileriyle, markaların tüketicileriyle veya yöneticilerin çalışanlarıyla kurduğu bir ilişki değil. Ekonomik hayatın, demokrasinin, bilimsel gelişmenin ve toplumsal iş birliğinin temel koşullarından biri. Güvenin aşındığı bir dünyada en gelişmiş teknolojiye, en güçlü iletişim araçlarına ve en yüksek sermaye birikimine sahip olmak bile yeterli olmayacak.

2027’de rekabetin belirleyici unsurlarından birinin, kurumların ne kadar etkili iletişim yaptığı değil, ne kadar güvenilir davranabildiği olacağını düşünüyorum. Çünkü bilgiye ulaşmanın kolaylaştığı, içerik üretmenin ucuzladığı bir dünyada gerçek kıtlık, doğruluk ve güvenilirlik olacak.

Benim gelecek için beklentim, iletişimin insanları daha fazla ikna etme yarışından çıkıp, kurumlarla toplum arasında daha sağlam güven ilişkileri kurma sorumluluğunu üstlenmesi. 

Bunun yolu da teknolojiden vazgeçmek değil; teknolojik gücü etik bir pusulayla yönetmek.

Geleceğin kazananları en çok konuşanlar, en hızlı büyüyenler veya en iyi ikna edenler olmayacak. Toplumun güvenini hak edenler olacak.

 

Cafe Crown'ın Yeni Reklam Kampanyasında Zeynep Çamcı Başrolde

Cafe Crown’ın Yeni Reklam Kampanyasında Zeynep Çamcı Başrolde

Önceki
Yorumlar

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir